وعده يارى به حسين عليه السلام دادند آنگاه دست از يارى او كشيدند ، از همان عصر عاشورا در كربلا و در ميان لشگريان ابن‌زياد به وجود آورد . اين احساس گناه دو جنبه داشت : از يك طرف گناهكار را به جبران گناه و جرم خود وادار مىكرد ، و از طرف ديگر كينه و عداوت مسبّبان ارتكاب چنين گناه را به دلها مىريخت . اين احساس گناه و بيدارى وجدان ، پس از انقلاب ، بسيارى از جمعيّت‌هاى اسلامى را - به منظور جبران گناهان خويش - به كوشش واداشت و آتش كينه و عداوت امويان را در دلهاى آنان هر چه بيشتر برافروخت . امويان پس از حادثه كربلا با انقلاب‌هاى متعددى رو به رو شدند كه سرچشمه و منشأ اصلى همهء آنها ، انقلاب حسين عليه السلام و خوددارى انقلابيون از يارى او و ميل به انتقامجويى از امويان بود . سخنرانىهاى بازماندگان امام حسين عليه السلام در مدّت اسارت ، در اين زمينه نقش بسيار مؤثرى داشت . ج - بيدارى روح مبارزه پس از شهادت حسين بن على عليه السلام روح مبارزه و پرخاشگرى در ميان امّت اسلامى بيدار شد . پيش از انقلاب ، يك سلسله بيمارىهاى فردى و اجتماعى مانع انقلاب مسلمانان در راه حفظ اسلام و موجوديت آن بود . ولى انقلاب امام حسين عليه السلام تمام موانع فردى و اجتماعى انقلاب را از ميان برداشت و روح تازه‌اى در كالبد امّت اسلامى دميد . پس از انقلاب حسين بن على عليه السلام جنبش‌هايى به وجود آمد كه از پشتيبانى و حمايت مسلمانان انقلابى برخوردار بود . مهم‌ترين اين جنبش‌ها عبارت بود از : نهضت توابين ، قيام مردم مدينه و نهضت مختار بن ابى عبيده ثقفى . « 1 »

--> ( 1 ) - در بخش زندگانى امام سجاد عليه السلام به اين قيام‌ها اشاره خواهيم كرد .